TON Jettonları, TON blokzincirinde değiştirilebilir (fungible) tokenler için ortak bir arayüz sunar. Her jetton, bir ana (master) sözleşme ve her kullanıcı için ayrı bir cüzdan sözleşmesi ile temsil edilir. Bu yapı, token bakiyelerinin dağıtık bir şekilde tutulmasını ve farklı platformlarla uyumluluğu sağlar.
Standartın Tanımı#
TON Jettonları, TEP‑74 standardı kapsamında tanımlanmıştır. Standart, tokenlerin adı, sembolü, ondalık basamak sayısı ve logo gibi meta verilerini içerir ve tokenlerin akıllı sözleşmeler aracılığıyla oluşturulmasını, transfer edilmesini ve yakılmasını mümkün kılar. Geliştiriciler, Jetton arayüzünü FunC ve Tact dilleriyle akıllı sözleşme olarak uygular; kodlama bilgisi olmadan Jetton oluşturmak için TON Minter veya TON Raffles hizmetleri kullanılabilir.
Mimari#
Jetton mimarisi iki sözleşmeden oluşur:
- Ana (master) sözleşme – toplam token arzını, meta verileri ve cüzdan sözleşmesinin bayt kodunu saklar; yeni token basma (mint) işlevi burada bulunur.
- Cüzdan sözleşmesi – her token sahibine özgü bir sözleşmedir; token transferi, yakma ve bakiye sorgulama gibi işlemleri yürütür.
Bu model, token bakiyelerinin tek bir sözleşmede toplanması yerine binlerce ayrı sözleşmeye dağıtılmasını sağlar; bu da shard‑lar arasında “sıcak noktalar” riskini azaltır ve paralel işlem kapasitesini artırır.
Transfer Mekanizması#
Jetton transferi şu adımlarla gerçekleşir:
- Gönderenin cüzdan sözleşmesi, bakiyeyi azaltarak bir mesaj gönderir.
- Bu mesaj, alıcının cüzdan sözleşmesine yönlendirilir; alıcı sözleşmesi bakiyeyi artırır.
- Alıcıda hâlâ bir cüzdan sözleşmesi yoksa, transfer sırasında otomatik olarak oluşturulur.
Bu iki‑adımlı süreç, her kullanıcının bakiyesinin ayrı bir sözleşmede tutulması nedeniyle ERC‑20’deki tek‑sözleşme modelinden farklıdır.
Jetton Türleri#
Sarılmış (wrapped) jettonlar
Başka bir varlığa teminat olarak bağlıdır; örnekler: WTON, jUSDT, jUSDC, jWBTC. Bu jettonlar, örneğin jWBTC, Bitcoin’in TON ağındaki eşdeğerini düşük işlem ücretleriyle kullanmayı mümkün kılar.
Memecoinler
Şaka amaçlı ve topluluk ilgisini çekmek için oluşturulan tokenler; Notcoin ve Arbuz gibi örnekler bu kategoriye girer.
Utility jettonlar
Platform hizmetlerine erişim veya belirli işlevleri kullanma hakkı verir. Örneğin JetTon (oyun platformu), Web3 TON Token (TON DNS alan adı ticareti) ve TRIBE (dijital içerik monetizasyonu) bu sınıfa örneklenir.
ERC‑20 ile Karşılaştırma#
| Özellik | TON Jettonları | ERC‑20 (Ethereum) |
|---|---|---|
| Bakiyelerin depolanması | Her kullanıcı için ayrı cüzdan sözleşmesi | Tek bir sözleşme |
| Transfer yöntemi | İki sözleşme arasındaki mesajlaşma | Tek sözleşme transfer fonksiyonu |
| Ek veri aktarımı | Payload ve Toncoin gönderilebilir | Standartta yok |
| Yakma | burn metodu, master sözleşmeye bildirim | Ölü adrese transfer |
| Bakiye sorgulama | Alıcı bakiyesi bir sonraki blokta güncellenir | Aynı blokta kesin bakiye |
Mintless Jetton#
Mintless Jetton, token dağıtımını zincir dışı bir Merkle ağacıyla önceden tanımlayarak, ilk aktivasyon anında zincire mint eder. Bu yöntem, büyük airdrop’larda binlerce ayrı mint işlemi yerine tek bir doğrulama adımıyla maliyeti düşürür.
Görüş ve Kullanım Alanları#
Jettonlar, DEX’lerde (örn. Ston.fi, DeDust) ve bazı merkeziyetsiz borsalarda listelenir; ayrıca bazı CEX platformlarında da bulunabilir. Token meta verileri TON App üzerinden görüntülenebilir.