Doğrulayıcı (İngilizce validator) — Proof-of-Stake (Proof-of-Stake) (PoS) kullanan ağlarda işlem doğrulaması ve yeni blokların oluşturulmasından sorumlu blokzincir ağı düğümü. Özel bir yazılımla, bireylerin ya da ekiplerin sunucularında çalıştırılır. Doğrulayıcıları kuranlar, eylemlerinin doğruluğunu temin etmek için kendi kripto varlıklarını ekonomik teminat olarak yatırırlar — bu teminat stake olarak adlandırılır — ve işlem ücretlerinden gelir elde ederler.
Gerçek dünyadaki bir benzetme: doğrulayıcı, işlemleri onaylayan ve sorumluluğu kendi mal varlığıyla üstlenen bir noter gibidir. Kayıtları sahtecilik yaparsa ya da hareketsiz kalırsa teminatının bir kısmını kaybeder. Bu mekanizma, ağa saldırıyı ekonomik olarak kârsız hâle getirir ve merkezi bir hakem gerektirmeden güvenliği sağlar.
Doğrulayıcı nasıl olunur#
Doğrulayıcı başlatma algoritması, çoğu PoS ağı için temel düzeyde aynıdır.
Adım 1. PoS uzlaşısına sahip bir blokzincir seçilir. Her ağın stake miktarı, donanım gereksinimleri ve getiri oranları farklıdır.
Adım 2. Ağın yerel para birimi satın alınır. Minimum stake miktarları büyük ölçüde değişir: Ethereum için 32 ETH, Solana için yaklaşık 0,03 SOL ve günlük işlem maliyetleri ~1,1 SOL. Kesin gereksinimler döviz kurları ve protokol güncellemeleriyle değişir.
Adım 3. Sunucu altyapısı hazırlanır. Gereksinimler ağa göre değişse de genellikle şunları içerir:
- Ayrı bir sunucu, büyük depolama (Ethereum için mainnet verileri için yaklaşık 1 TB SSD);
- Düşük gecikmeli, stabil bir internet bağlantısı;
- 7/24 çalışma süresi — doğrulayıcının durması ceza ile sonuçlanır.
Adım 4. Stake, doğrulama akıllı sözleşmesi’ne gönderilir. Ne kadar yüksek teminat koyarsanız, mevcut döngüde aktif doğrulayıcı havuzuna girme şansınız o kadar artar.
Ödül#
Çoğu PoS ağında doğrulayıcının gelir kaynağı iki akıştan oluşur:
- işlem ücretleri — kullanıcılar işlemlerini işlemek için ödeme yapar; bu tutar mevcut döngüdeki tüm doğrulayıcılar arasında katılımları oranında bölüştürülür;
- emisyon yeni tokenler — ağ her üretilen blok için ek tokenler basar; bunlar da aktif doğrulayıcılara dağıtılır.
Emisyon, doğrulayıcılara altyapı maliyetlerini telafi etme yolu; kullanıcılara ise düşük, sürekli bir enflasyon vergisi sağlar.
TON’da doğrulayıcı#
TON’da doğrulayıcı çalıştırmak için yüksek performanslı sunucu donanımı ve 300 000 TON stake gerekir. Bu, küçük katılımcıları doğrudan düğüm kurmaktan alıkoyan büyük bir tutardır. Küçük stake’ler için alternatif, Nominator havuzuna katılmaktır.
Nominatorlar ve delegatörler
TON’da iki ayrı kavram bulunur:
Nominator — Toncoin’lerini belirli bir doğrulayıcıya delegeler. Nominator, doğrulayıcıyı itibarı ve geçmiş performansına göre seçer. Nominator havuzları sayesinde, onlarca ya da yüzlerce TON gibi düşük miktarlarla da katılım sağlanabilir.
Delegator — belirli bir alıcı seçmeden tokenlerini doğrulayıcıya verir. Delegator ödülün kendi payını alır, ancak kimin kazandığını kontrol etmez.
Ana fark: Nominator bilinçli bir doğrulayıcı seçimi yapar, Delegator yapmaz.
TON’da ödül
TON’da ödül, doğrulayıcının mevcut döngüdeki toplam havuz içindeki payına oranla dağıtılır. İşlem ücretlerine ek olarak protokol emisyonu — ağ tarafından blok işleme karşılığı üretilen yeni Toncoin — de eklenir.
Kaynağa göre, Nisan 2023 itibarıyla:
- Ortalama günlük doğrulayıcı geliri, ortalama stake başına yaklaşık 120 TON;
- Ortalama ceza miktarı yaklaşık 101 TON.
Nisan 2024 itibarıyla:
- Aktif doğrulayıcı sayısı — 311;
- Stake aralığı — 355 000‑1 065 000 TON.
Cezalar
TON’da bir slashing sistemi bulunur; ihlaller için stake’in bir kısmı kesilir. Ceza şu durumlarda uygulanabilir:
- Ağ aleyhine kasıtlı eylemler (ör. çakışan blok imzalama girişimi);
- Hareketsizlik (doğrulama turlarını kaçırma, uzun offline kalma).
Cezalar, tembel ve kötü niyetli düğümlere karşı koruma mekanizmasıdır. Ekonomik kazancı, doğrulayıcı altyapısının dikkatli işletilmesi gerekliliğiyle dengeler.